Αποτελεί πανθομολογούμενη παραδοχή ότι το διαδίκτυο, έχοντας εισχωρήσει πλέον σχεδόν σε κάθε πτυχή της καθημερινής ζωής, δεν έχει αφήσει ανέπαφη την ισχύουσα ποινική πραγματικότητα. Προϊόντος του χρόνου, οι ειδικές υποστάσεις αρκετών εγκλημάτων έχουν τροποποιηθεί ώστε να προστατεύονται πιο αποτελεσματικά πλείονα έννομα αγαθά τα οποία πλέον πλήττονται «πανταχόθεν» και σε μεγαλύτερη έκταση λόγω της εκτεταμένης χρήσης του διαδικτύου.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νομοθετικής πρόνοιας αποτελεί η τυποποίηση της προσβολής της γενετήσιας αξιοπρέπειας ανηλίκου μέσω διαδικτύου, ως ορίζεται στην παράγραφο 3 του άρθρου 337 ΠΚ: «Ενήλικος, ο οποίος μέσω διαδικτύου ή άλλων μέσων ή τεχνολογιών πληροφορικής αποκτά επαφή με πρόσωπο που δεν συμπλήρωσε τα δεκαπέντε (15) έτη και με χειρονομίες ή προτάσεις, προσβάλλει την τιμή του ανηλίκου στο πεδίο της γενετήσιας ζωής του, τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον δύο (2) ετών. Αν επακολούθησε συνάντηση ο ενήλικος τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον τριών (3) ετών».
Η εν λόγω διάταξη εισήχθη στην ελληνική έννομη τάξη με τον νόμο 3727/2008, με τον οποίο κυρώθηκε η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την προστασία των παιδιών από τη σεξουαλική εκμετάλλευση και σεξουαλική κακοποίηση (Σύμβαση Lanzarote). Στην Αιτιολογική Έκθεση αυτού αναφέρεται ότι επί της ουσίας γενικότερος και απώτερος σκοπός των επίμαχων κομβικής σημασίας νομοθετικών ρυθμίσεων υπήρξε σαφέστατα η «προστασία των ανηλίκων από τις σύγχρονες μορφές προσβολής της γενετήσιας αξιοπρέπειας που μπορούν να εκδηλωθούν με τη χρήση των τεχνολογιών της πληροφορικής, ακόμα κι αν δεν υπάρχει συνεύρεση ή σωματική επαφή».
Όσον αφορά στα επιμέρους στοιχεία της αντικειμενικής υπόστασης του εγκλήματος, δράστης είναι ενήλικος που μέσω διαδικτύου ή άλλου μέσου ή τεχνολογιών πληροφορικής, αποκτά επαφή με ανήλικο που δε συμπλήρωσε τα δεκαπέντε έτη και με χειρονομίες ή προτάσεις προσβάλει την τιμή του στο πεδίο της γενετήσιας ζωής του.
Πρόκειται για γνήσιο μη ιδιαίτερο έγκλημα, καθώς η ιδιαίτερη ιδιότητα ή σχέση που αναπτύσσεται στο χώρο του διαδικτύου, θεμελιώνει ευθέως το αξιόποινο για τον δράστη του εγκλήματος της διάταξης αυτής. Ratio της διάταξης είναι να προφυλαχθεί η γενετήσια αξιοπρέπεια των ανηλίκων έναντι των σύγχρονων μορφών τεχνολογίας.
Έτερο στοιχείο της οικείας αντικειμενικής υπόστασης είναι η απόκτηση επαφής με τον ανήλικο και η δι’ αυτής προσβολή της τιμής στο πεδίο της γενετήσιας ζωής του με χειρονομίες ή προτάσεις. Οι «χειρονομίες» της παραγράφου 3 διαφοροποιούνται από τις «χειρονομίες» της πρώτης παραγράφου (όπου προϋποτίθεται σωματική επαφή) στο ότι λόγω της φύσης της επαφής η οποία πραγματοποιείται μέσω διαδικτύου, είναι ότι ευνοήτως δεν απαιτείται σωματική επαφή αλλά ως τέτοιες εννοούνται κάθε είδους κινήσεις των χεριών (χειρονομίες) ή οποιεσδήποτε προτάσεις προς τον ανήλικο. Έχει κριθεί ακόμα ότι εμπίπτει στη συγκεκριμένη διάταξη και η ανταλλαγή μηνυμάτων στις οποίες ο δράστης κάνει άσεμνες προτάσεις προς ανήλικες[1].
Προκειμένου να θεμελιωθεί η συνδρομή του στοιχείου της επαφής είναι αναγκαίο να έχει υπάρξει προσέγγιση στον ανήλικο και συνακόλουθα η διαμόρφωση μιας προσωπικής σχέσης μεταξύ τους[2]. Δεν αρκεί η ένταξη κάποιου σε μια ομάδα όπου συμμετέχουν ανήλικοι. Κρίσιμο στοιχείο στην απόκτηση επαφής είναι η ανταπόκριση του από τον ανήλικο και μία τουλάχιστον απάντησή του ενώ έχει κριθεί ότι απαιτείται έστω μία πολύωρη σύνδεση ή επανειλημμένες συνδέσεις[3]. Η επιτευχθείσα επαφή θα πρέπει να γίνεται μέσω διαδικτύου ή άλλων μέσων ή τεχνολογιών πληροφορικής, άλλως δεν εμπίπτει στη νομοτυπική μορφή του εγκλήματος η τέλεση της πράξης με συμβατικά μέσα επικοινωνίας όπως το σταθερό τηλέφωνο και η ανταλλαγή επιστολών. Ο λόγος είναι ότι τα συμβατικά αυτά μέσα «στερούνται των πλεονεκτημάτων και της αντίστοιχης επικινδυνότητας του διαδικτύου, δηλαδή επαφή σε ζωντανό χρόνο και δυνατότητα απόκρυψης της πραγματικής ταυτότητας[4].
Σε περίπτωση που εξακολουθήσει συνάντηση με το θύμα, θεμελιώνεται επιβαρυντική περίσταση και απειλείται ποινή φυλάκισης τουλάχιστον 3 ετών. Τούτο αντανακλά την αυξημένη επικινδυνότητα της συμπεριφοράς του δράστη και τον κίνδυνο κλιμάκωσης της προσβολής του εννόμου αγαθού. Η συνάντηση πρέπει να είναι μεταγενέστερη της επαφής και της χειρονομίας/πρότασης και να τελεί σε αιτιώδη σχέση με αυτήν. Με τον όρο «συνάντηση» νοείται η προγραμματισμένη φυσική συνύπαρξη σε ορισμένο τόπο και χρόνο δύο ή περισσότερων ατόμων, η οποία επιτρέπει την επικοινωνία μεταξύ τους. Δεν θεωρείται συνάντηση η απλή συνύπαρξη όταν τα πρόσωπα δεν είναι εξατομικευμένα (π.χ. σε μία συναυλία) ή όταν είναι αδύνατη η επικοινωνία (π.χ. στις κερκίδες ενός κατάμεστου γηπέδου)[5].
Το αποτέλεσμα της πράξης είναι να προσβληθεί πράγματι η τιμή του ανηλίκου στο επίπεδο της γενετήσιας ζωής του. Έχει κριθεί ότι δεν απαιτείται να επέλθει βάναυση προσβολή της αξιοπρέπειας του ανηλίκου, ως απαιτείται στην πρώτη παράγραφο του άρθρου 337, αλλά αρκεί οποιασδήποτε έντασης προσβολή.
Αναφορικά με την στοιχειοθέτηση της υποκειμενικής υπόστασης του εγκλήματος απαιτείται δόλος, αρκούντος και του ενδεχόμενου δόλου, ο οποίος συνίσταται στη γνώση και τη θέληση πραγματώσεως των στοιχείων της πράξης, ήτοι τη γνώση και τη θέληση του δράστη να προσβάλλει τιμή και αξιοπρέπειας στο πεδίο της γενετήσιας ζωής με χειρονομίες ή προτάσεις που αφορούν σε γενετήσιες πράξεις[6].
Για τη θεμελίωση του ενδεχόμενου δόλου απαιτείται η αποδοχή του δράστη ότι με την πράξη του ενδέχεται να θιγεί η γενετήσια αξιοπρέπεια του θύματος ή όταν αμφιβάλλει και αδιαφορεί συνάμα περί της ηλικίας του παθόντος. Η συναίνεση του ανηλίκου ή η παρ’ αυτού πρωτοβουλία ή και πρόκληση δεν έχει σημασία[7]. Η πλάνη για την ηλικία συνιστά πραγματική πλάνη και αποκλείει το δόλο.
[1][1] ΑΠ 1429/2017 ΤΝΠ QUALEX
[2] ΑΠ 1137/2020 η απόκτηση επαφής, με πρόσωπο νεότερο των 15 ετών, συνίσταται στην επίτευξη αμοιβαίας προσέγγισης και σχέσης ανάμεσα στο δράστη και ένα ή περισσότερα άτομα μέσω του διαδικτύου ή άλλου μέσου επικοινωνίας. Στο πλαίσιο αυτής ακριβώς της επίτευξης επαφής, και συνεπώς της δυνατότητας επίδρασης στον ανήλικο, θα πρέπει παράλληλα η προσβολή της γενετήσιας αξιοπρέπειάς του, που εκδηλώνεται κατά τη διάρκεια της επαφής, να είναι τέτοια που να μην εξαντλείται στο συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Από την ειδικότερη ταυτότητά της (διάρκεια σε συνδυασμό με το ειδικότερο περιεχόμενο της προσβολής της γενετήσιας θα πρέπει να μπορεί να προκαλέσει κίνδυνο για την ίδια την ανηλικότητα, και ειδικότερα για την έκφανση αυτής που αφορά την αδιατάρακτη σεξουαλική ανάπτυξη του ανηλίκου
[3] ΑΠ 618/2023
[4] ΑΠ 618/2023
[5] Φυτράκης Ε. σε Παρασκευόπουλος Ν.-Φυτράκης Ε., Αξιόποινες Σεξουαλικές Πράξεις, Εκδόσεις Σάκκουλας, 2η αναθεωρημένη έκδοση, σελ.228
[6] ΑΠ 618/2023 ΤΝΠ QUALEX, ΑΠ 957/2019 ΤΝΠ QUALEX, ΑΠ 985/2015 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 762/2013 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 1629/2005 ΠοινΧρ 2006, 430 και ΑΠ 912/2004 ΠοινΧρ 2005, 422]
[7] ΑΠ Ολ 3/2018 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ